Daar ik fotograaf en textielkunstenaar die al jaren werkt met enerzijds analoge als digitale technieken, alles over Photography, merk ik dat de combinatie van fotografie en textiel frisse wegen creëert om narratieven te delen. In dit artikel presenteer ik praktische inzichten, methodieken en hulpmiddelen die je direct kunt toepassen, of je nu net aanvangt of al een eigen praktijk bezit.
De interactie van licht en draadstructuur
Een afbeelding die op textiel wordt geprint, ontvangt een andere visuele laag doordat het licht via de draden weerkaatst en breekt. Het eindresultaat is in geen geval exact identiek als op papier. Ik optioneer daarom altijd voor een proefafdruk op het definitieve doek vooraleer ik een groot werk produceer. Zo zie ik hoe de opbouw van linnen, katoen ofwel zijde het verschil en de kleurstelling verzacht of net versterkt.
Het licht dat op een weefseloppervlak valt, verschuift per uur en per vertrek. In mijn atelier probeer ik daarom prints op verschillende momenten van de dag. Een foto die bij de ochtend neutraal oogt, kan ’s middags heter worden door de zuiderlijke lichtval. Door dit te documenteren, ontwikkel ik een compact lichtlogboek op dat ik later kan consulteren bij verse projecten.
Om de vezeltextuur zichtbaar te bewaren, hanteer ik een matte afwerking inktlaag eerder dan een glanzende afwerking coating. De matte laag belet dat het licht te veel reflecteert en houdt de weefselstructuur van het weefsel ongeschonden. Dit is in het bijzonder cruciaal bij portretten waarbij huidtextuur en kledingdetails een belangrijke rol vervullen.
Het stikken als compositorisch middel
Het naaien is geen afwerking maar een actief onderdeel van de compositie. Door draden verschillende dikte te gebruiken, kan ik strepen toevoegen die de foto extra opdelen of precies samenbinden. Bij een serie over migratiepatronen naaide ik bijvoorbeeld subtiele rode lijnen over de foto’s heen, die de routes van vogels natrekken die ik eerder had gefotografeerd.
De richting van de steken is essentieel. Een horizontale steek ligt in de richting van de weefseldraden en blijft bijna onzichtbaar. Een verticale of diagonale steek verstoort het patroon en trekt de aandacht. Ik gebruik daarom een combinatie van beide: de horizontale steek voor geringe bijstellingen en de diagonale steek voor accenten die het verhaal versterken.
De kleur van de draad beslist of de naad opgaat in de foto of daarentegen afsteekt. Bij een donkere foto selecteer ik een donkere draad zodat de steek alleen zichtbaar wordt als het licht scheef invalt. Bij een lichte foto hanteer ik een contrasterende kleur om een bijkomende laag toe te voegen die de toeschouwer stimuleert om naderbij te komen.
Voorbehandeling van het textieloppervlak
Voordat een foto op textiel belandt, hoort het oppervlak te worden voorbehandeld. Ik was het doek aanvankelijk op 60 graden om alle appret te verwijderd krijgen. Vervolgens breng ik een dunne laag polyurethaan op die de inkt beter absorbeert. Deze laag is transparant en beïnvloedt de kleur van het weefsel weinig, maar garandeert dat de inkt niet door de draden heen loopt.
Het drogen gebeurt op een rekbare frame zodat het doek strak gespannen blijft. Als het frame te klein weegt, komen er er golven die later bij het printen voor onscherpte leiden. Ik neem op daarom altijd de exacte afmetingen van het frame en noteer die bij het bestand, zodat ik later exact weet hoe het doek zich heeft gedragen.
Een tweede voorbehandeling omvat het aanbrengen van een lichte primer op basis van acryl. Deze primer creëert het oppervlak iets gladder zonder de textuur volledig weg te verwijderen. Bij fijne foto’s met veel detail, zoals macro-opnames van planten, ervaar ik dat de primer het contrast versterkt en de kleuren intenser doet uitkomen.
Opslag en conservering van hybride werken
Gemengde werken van foto en textiel behoeven een verschillende bewaarwijze dan traditionele foto’s. Ik bewaar ze liggend in zuurvrije dozen met tussenliggende vellen Tyvek. Tyvek is luchtig en verhindert dat vocht zich ophoopt, terwijl het tegelijk stof en licht weert.
Temperatuur en luchtvochtigheid moeten stabiel te blijven. Een schommeling van meer dan 5 graden Celsius per dag kan de lijm tussen foto en textiel aantasten. Ik registreer daarom de condities in de opslagruimte met een digitale hygrometer en registreer de waarden elke week. Bij discrepanties regel ik de ventilatie aan of verhuis ik de dozen naar een andere ruimte.
Voor transport hanteer ik een platte kist met schuimrubber aan de binnenkant. Het schuimrubber is uitgesneden in de vorm van het werk, zodat het niet kan verschuiven. Op de buitenkant bevestig ik een label met de afmetingen en het gewicht, zodat de vervoerder begrijpt dat het werk kwetsbaar is en liggend behoort te worden vervoerd.
De keuze tussen digitale en analoge technieken
Digitale fotografie geeft snelheid en herhaalbaarheid, maar mist soms wel de tactiele kwaliteit die analoge opnames wel bezitten. Ik werk daarom met een middenformaat camera voor de digitale reeks en een 4×5 inch camera voor de analoge reeks. De twee series worden later naast elkaar gelegd om te beslissen welke sfeer het beste past bij het textielproject.
Analoge film heeft een korrel die blijft zichtbaar na het printen op textiel. Die korrel kan een extra laag toevoegen aan het verhaal. Bij een serie over industriële gebouwen combineerde ik bijvoorbeeld korrelige zwart-wit foto’s met grof geweven jute. De korrel versterkte het gevoel van ouderdom en slijtage dat het gebouw al toonde.
Digitale technieken zijn echter onmisbaar als ik meerdere lagen wil combineren. Met Photoshop kan ik een foto eerst omzetten in een rasterpatroon dat overeenkomt met een weefselstructuur. Dat raster print ik vervolgens op een dunne zijde die ik weer op een dikkere drager naai. Zo ontstaat een dubbele laag die zowel digitaal als handmatig tot stand is gekomen.
Belichting en contrast bij het printen
De verlichting tijdens het drukken bepaald hoe nauwkeurig de details op het textiel zichtbaar worden. Ik functioneer met een UV-lamp die ik op een constante afstand van 40 centimeter boven het doek positioneer. Te dichtbij leidt tot overbelichting en vlekken; te ver weg produceert een te geleidelijke overgang tussen lichte en donkere partijen.
Contrast is een andere variabele. Een foto met hoge contrastwaarden kan op textiel te hard ogen, omdat de vezels het licht diffuus veroorzaken. Ik verminder daarom het contrast met ongeveer 15 procent in de digitale bewerking voordat ik print. Dat biedt een vloeiendere overgang en verhindert dat schaduwen volledig zwart raken.
Ik controleer altijd een strookje van 10 bij 30 centimeter met verschillende contrastwaarden. Op die strook registreer ik de exacte instellingen van de printer en de belichtingstijd. Zo creëer ik een referentietabel op die ik kan raadplegen bij nieuwe projecten zonder telkens opnieuw te hoeven proberen.
Verslaglegging van het creatieve proces
Het registreren van het proces maakt het mogelijk om later te evalueren op keuzes die tijdens het maken zijn gemaakt. Ik schiet elke tussentijdse stap met een vaste camera-standaard en dezelfde lichtval. Zo wordt er gecreëerd een reeks die toont hoe een idee zich vormt van schets tot eindwerk.
De documentatie bestrijkt ook niet-geslaagde pogingen. Een print die te donker is of een naad die scheef zit, wordt ook geregistreerd. Door deze mislukkingen te archiveren, zie ik regelmatigheden in wat niet werkt en kan ik die in een toekomstig project vermijden. Het bestand van mislukkingen is om die reden even waardevol als het archief van geslaagde creaties.
De documentatie evolueert tot uiteindelijk zelf een kunstwerk. Ik selecteer een selectie procesfoto’s en print die op dun vel dat ik nadien op het finale textielwerk aanbreng. Zo wordt gecreëerd een dubbele structuur waarin zowel het eindwerk als de weg ernaartoe zichtbaar is. Dit verschaft de beschouwer inzicht in de diepgang van het productieproces.
Leave a Reply